تور شفق قطبی لاپلند هنلد گشت هلسینکی و تالین

شفق قطبی، نمایش رنگارنگی از نورها در آسمان شب است که به‌واسطه خورشید و قطب‌های مغناطیسی کره زمین ایجاد می‌شود. این پدیده زمانی رخ می‌دهد که باد‌های خورشیدی با گازهای موجود در لایه «مگنتوسفر» زمین واکنش می‌دهند. مگنتوسفر یکی ار لایه‌های الکترومعناطیسی زمین است که  تعامل با بادهای خورشیدی در آن صورت می‌گیرد. ذرات حاوی بار الکتریکی اطراف زمین در این لایه وجود دارند و از ورود ذرات خورشیدی آسیب‌زا به زمین جلوگیری می‌کنند؛ با این حال، گاهی بادهای خورشیدی از مگنتوسفر عبور می‌کنند و برخورد ذرات باردار خورشیدی با ذرات باردار زمین منجر به یونیزه شدن مولکول‌های موجود در جو و نمایشی زیبا از شفق‌های قطبی می‌شود. با اینکه این پدیده در شب بهتر دیده می‌شود، منشا شکل‌گیری شفق قطبی «خورشید» است.

شفق‌های قطبی در مناطق شمالگان و جنوبگان، در مدارهای ۶۶٫۵ درجه به بالا قابل‌مشاهده هستند. نام دیگر این پدیده در شمال «شفق شمالی» است و در جنوب به آن «نورهای جنوبی» نیز گفته می‌شود. شفق‌های قطبی به‌ندرت در مدارهای بین استوا تا ۶۶٫۵ درجه شمالی یا جنوبی رویت می‌شوند.

علت پیدایش شفق های قطبی

خورشید علاوه بر گرما و نور، انرژی زیاد و ذرات کوچک دیگری نیز به‌سمت زمین می‌فرستد. میدان مغناطیسی اطراف زمین از آن در برابر بیشتر انرژی‌ها و ذرات محافظت می‌کند؛ اما خورشید همواره انرژی یکسانی ارسال نمی‌کند.

خورشید، توپی از گازهای بسیار داغ است؛ گازهایی که از ذرات باردار الکتریکی به نام یون تشکیل شده‌اند. این یون‌های باردار به‌صورت جریانی دائمی از سطح خورشید جدا می‌شوند. این جریان دائمی را بادهای خورشیدی می‌نامند. زمانی که این بادها شدت پیدا می‌کنند، از آن‌ها با نام طوفان خورشیدی یا «خروج جرم از تاج خورشید» (coronal mass ejection) نیز یاد می‌کنند. بادها و طوفان‌های خورشیدی با میدان مغناطیسی زمین برخورد می‌کنند. بدون میدان‌های مغناطیسی بادهای خورشیدی می‌توانند جو شکننده زمین را از میان ببرند و حیات روی زمین را به خطر اندازند.

به‌طور معمول، میدان‌های مغناطیسی اطراف زمین به جهت محافظت و حفظ حیات کره، جلوی بیشتر بادهای خورشیدی را می‌گیرند. طوفان‌های خورشیدی حجم زیادی از ذرات باردار را با سرعت بالایی در فضا پخش می‌کنند. اگرچه بسیاری از این بادها و طوفان‌ها توسط لایه مگنتوسفر مسدود می‌شوند، برخی از یون‌ها برای مدت کوتاهی در فضایی حلقه‌ای شکل در ناحیه‌ای به نام یونوسفر (Ionosphere) در اطراف جو زمین به دام می‌افتند. برخورد این بادها با میدان‌های مغناطیسی، آن‌ها را به‌سمت قطب‌های شمال و جنوب و یونوسفر منحرف می‌کنند. این اتفاق منجر به‌شکل‌گیری کمربند تابشی به نام «وان آلن» می‌شود. این کمربند تابشی ذرات مضر برای کره زمین را به خود جذب می‌کند.

ناحیه یونوسفر در اطراف قطب‌های ژئومغناطیسی زمین قرار گرفته‌ است. این قطب‌ها محور میدان مغناطیسی زمین را مشخص می‌کنند و در فاصله ۱۳۰۰ کیلومتری قطب‌های جغرافیایی زمین در حرکت هستند.

در ناحیه یونوسفر گازهای بسیار داغ که متشکل از یون‌های باردار هستند، با گازهای موجود در اتمسفر همچون اکسیژن و نیتروژن واکنش می‌دهند. در این برخورد‌ها اتم‌های موجود در جو زمین برانگیخته می‌شوند و از خود نور ساطع می‌کنند.

زیباترین شفق‌های قطبی زمان اتفاق می‌افتد که بادهای خورشیدی با بیشترین سرعت بوزند. در این صورت، برخوردهای بیشتری با اتم‌های موجود در جو زمین رخ می‌دهند. در نتیجه این برخوردها تابش‌ها بیشتر نمایان می‌شوند و منظره شفق قطبی منحصربه‌فردتر خواهد شد. در طول این برخوردها، هاله‌ای درخشان در اطراف قطب‌های جغرافیایی زمین شکل می‌گیرد. شفق‌های قطبی به‌طور معمول در فاصله ۹۷ تا هزار کیلومتری از سطح زمین اتفاق می‌افتند و طول آن‌ها تا هزاران کیلومتر می‌رسد.

با وجود پیشرفت‌های علمی بسیار در علم «هلیوفیزیک» (Heliophysics) و جو، ابعاد زیادی از پدیده شفق قطبی پنهان مانده است. هلیوفیزیک علمی است که به مطالعه فیزیک خورشید و ارتباط آن با منظومه شمسی می‌پردازد.

تا سال ۲۰۲۱ و انتشار مقاله‌ای در مجله «Nature Communications»، دانشمندان هنوز نمی‌دانستند که ذرات پر انرژی باد خورشیدی چگونه با سرعت ۷۲ میلیون کیلومتر در ساعت حرکت می‌کنند. در ژوئن همان سال با کشف پدیده‌ای به نام امواج آلفون منشا سرعت بالای آن‌ها کشف شد. امواج آلفون به‌دلیل نیرو‌های الکترومغناطیس در پلاسما شکل می‌گیرند؛ این امواج طول موج پایین و قدرت بالایی دارند و ذرات خورشیدی در راستای این امواج در جو زمین حرکت می‌کنند و به سرعت شتاب می‌گیرند.

لاپلند (Lapland) منطقه‌ای گسترده در شمال اروپا و در نزدیکی مدار قطب شمال است که بخش‌هایی از فنلاند، سوئد، نروژ و روسیه را دربر می‌گیرد. در میان این کشورها، لاپلند فنلاند یکی از مشهورترین و محبوب‌ترین مقاصد جهان برای سفرهای زمستانی و تماشای شفق قطبی (Northern Lights) است.

لاپلند فنلاند در شمال کشور فنلاند قرار دارد و بخش بزرگی از آن در محدوده شمال مدار قطب شمال واقع شده است. طبیعت این منطقه با جنگل‌های وسیع، دریاچه‌های یخ‌زده، تپه‌ها و کوه‌های کم‌ارتفاع، رودخانه‌های منجمد و چشم‌اندازهای پوشیده از برف شناخته می‌شود. در زمستان، روزها کوتاه و شب‌ها طولانی هستند و همین شرایط، فرصت مناسبی برای مشاهده شفق قطبی فراهم می‌کند.

رووانیمی (Rovaniemi) شناخته‌شده‌ترین شهر و مرکز گردشگری لاپلند فنلاند است و بسیاری از سفرهای گردشگران به این منطقه از رووانیمی آغاز می‌شود. این شهر در نزدیکی مدار قطب شمال قرار دارد و یکی از مهم‌ترین مراکز دسترسی به جاذبه‌ها و فعالیت‌های زمستانی لاپلند محسوب می‌شود.

در سفر ما، پس از بازدید از هلسینکی و تالین، با قطار شبانه از هلسینکی به سمت رووانیمی حرکت می‌کنیم و سپس راهی منطقه Ylläs در لاپلند می‌شویم. Ylläs یکی از مناطق شناخته‌شده لاپلند برای تجربه طبیعت زمستانی، جنگل‌های برفی و فعالیت‌های فضای باز است.

چرا لاپلند برای تماشای شفق قطبی مناسب است؟

یکی از مهم‌ترین دلایل شهرت لاپلند، امکان مشاهده شفق قطبی در شب‌های صاف و تاریک زمستانی است. در مناطق دور از نور شهر، آسمان تاریک‌تر بوده و شرایط برای مشاهده این پدیده طبیعی بهتر است.

البته شفق قطبی یک پدیده طبیعی است و مشاهده آن هرگز قابل تضمین نیست؛ اما انتخاب زمان مناسب سفر، دور شدن از نورهای شهری و حضور در مناطق شمالی مانند Ylläs می‌تواند شانس مشاهده آن را افزایش دهد.

در برنامه سفر ما، چند شب فرصت شکار شفق قطبی (Aurora Hunting) در نظر گرفته شده است تا در صورت مساعد بودن شرایط جوی و فعالیت خورشیدی، فرصت بیشتری برای مشاهده این پدیده داشته باشیم.

لاپلند فقط شفق قطبی نیست

لاپلند مقصدی فراتر از شفق قطبی است. در این سفر فرصت تجربه بخش‌های مختلف فرهنگ و طبیعت شمال فنلاند را خواهیم داشت؛ از جمله:

• پیاده‌روی با کفش برفی در جنگل‌های سفیدپوش
• بازدید از مزرعه گوزن‌های شمالی
• آشنایی با فرهنگ و شیوه زندگی قوم سامی
• امکان تجربه اسنوموبیل‌سواری در مسیرهای برفی
• تجربه سونای سنتی فنلاندی
• اقامت در کلبه‌های جنگلی در طبیعت برفی
• عکاسی از مناظر زمستانی و آسمان شب
• چند نوبت فرصت برای شکار شفق قطبی

بهترین زمان سفر به لاپلند

فصل زمستان، به‌ویژه از اواخر پاییز تا اوایل بهار، یکی از محبوب‌ترین دوره‌ها برای سفر به لاپلند است. در این فصل، منطقه پوشیده از برف است و بسیاری از فعالیت‌های زمستانی مانند سورتمه‌سواری، اسنوموبیل و پیاده‌روی با کفش برفی امکان‌پذیر هستند.

برای مشاهده شفق قطبی نیز مهم‌ترین عوامل، تاریکی آسمان، آسمان صاف و فعالیت مناسب خورشیدی هستند. به همین دلیل در تور ما به‌جای وعده قطعی مشاهده شفق، چند فرصت برای جست‌وجوی آن در شب‌های مختلف در نظر گرفته شده است.

Ylläs کجاست؟

Ylläs یکی از مناطق معروف گردشگری زمستانی در لاپلند فنلاند است که در شمال شهر رووانیمی قرار دارد. این منطقه به دلیل طبیعت بکر، جنگل‌های برفی، مسیرهای پیاده‌روی زمستانی و آسمان نسبتاً تاریک، مقصد مناسبی برای تجربه طبیعت لاپلند و جست‌وجوی شفق قطبی محسوب می‌شود.

در برنامه ما، اقامت در کلبه جنگلی در منطقه Ylläs باعث می‌شود به‌جای محدود شدن به فضای شهری، چند شب را در محیط طبیعی و برفی لاپلند سپری کنیم.